يېڭى دۇنيا تەرتىپىنىڭ جوڭگو تەرىپىدىن قۇرۇلىشى

 

كىرىستىئان سەيىنت ئېتىننې فىرانسىيەلىك ئىقتىسادشۇناس، دۇنياۋى ئىستىراتىگىيەچى،يېڭى كونسىرۋاتىپلارنىڭ ۋەكىلى. ئۇ 2018-يىلى نويابىردا “تىرامپ ۋە شى جىنپىڭ-سېھرى جادۇگەرنىڭ شاگىرتلىرى” دېگەن كىتابنى نەشىردىن چىقارغان. بۇ كىتابى 2010-يىلى يېزىلغان يېڭى دۇنيا تەرتىپىنىڭ بەرپا بولىشىغا دائىر مەزمۇنلارنى ئاساس قىلىپ ھەم شى جىنپىڭ ۋە تىرامپنىڭ ھازىرقى دۇنيادىكى تەسىرىنى كۆزدە تۇتقان ئاساستا يېزىلغان. بۇ كىتاب ئەسلى فىرانسۇسچە بولۇپ ئىنگىلىزچە تەرجىمىسىنى بۇ توربەتتىن ھەقسىز چۈشۈرۈپ ئوقۇپ باقسىڭىز بولىدۇ. بۇ كىتابنى يازغۇچى ئىقتىسادچى بولۇش سۈپىتى بىلەن جوڭگو ۋە خەلقئارالىق ئىقتىسادى ئامىللار ۋە سانلىق مەلۇماتلار ئارقىلىق يېڭى دۇنيا تەرتىپىنىڭ پەيدا بولۇشىنى تەخمىنى ھېسابلاپ شۇ تەرىقىدە تۆۋەندىكى مەزمۇننى يېزىپ چىققان. يازغۇچىنىڭ يازمىسىنى دېققەت بىلەن ئوقۇپ نۆۋەتتىكى دۇنيانىڭ ئۆزگۈرىشىگە تەدبىقلىشىڭلارنى ئۈمۈد قىلىمەن.

 

يېڭى دۇنيا تەرتىپىنىڭ جوڭگو تەرىپىدىن قۇرۇلىشى

جوڭگو 2019-يىلدىن باشلاپ خەلىق پۇلى، ياۋرو، رۇبلىنى ئاساس قىلغان خەلقئارالىق پۇل تۆلەش سېستىمىسىنى قۇرۇپ چىقىشقا باشلايدۇ. بۇ سېستىمىغا جوڭگونىڭ ئەڭ ئىلغار مەخپى شىفىرلاشتۇرۇش تېخنىكىسى قوللانغان بولۇپ، ئامېركا تۈزۈپ چىققان خەلقئارالىق سىۋىفت سېستىمىسىدىن ئايرىم ھالەتتە ئىشلەيدۇ. بۇ سېتىما جوڭگو، روسىيە، ئىران، شىمالى كورىيە ۋە ياۋروپا ۋە ئامېركىنىڭ نۇرغۇن شېركەتلىرىدە ئىشلىتىلىدۇ. جوڭگو 2018-يىلى خەلقئارادىن خەلىق پۇلىغا مال سېتىۋېلىش توختامى تۈزۈشنى باشلىغان بولۇپ، 2019-2010-يىللىرى بۇ توختاملارنىڭ مەزمۇنى كېڭىيىپ خەلقئارادىن خام ماتىريال ۋە نېفىت سېتىۋېلىشنىمۇ نورماللىققا ئايلىنىدۇ.

جوڭگو سۈننى ئەقىل ۋە ئاپتوموبىل ئىشلىتىلىدىغان دەرىجىدىن تاشقىرى قۇدرەتلىك يېرىم ئۆتكۈزگۈچ ياساپ چىقىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا 5ج  تېخنىكىسىغىمۇ ئىشلىتىلىدىغان يېرىم ئۆتكەزگۈچنىڭ لاھىيەسىنىمۇ سىزىپ چىقىدۇ. بۇ يېرىم ئۆتكۈزگۈچلەر ئەرزان بولغاچقا ئاسىيانىڭ بازىرىدىكى ئاپتوموبىل ياسىغۇچىلارغا ئىشلىتىپ قالماستىن ياۋروپا ۋە ئامېركىدىكى شېركەتلەر تەرىپىدىنمۇ ئىشلىتىلىدۇ. جوڭگو بۇ قۇرۇلۇشنى باشلاش ئۈچۈن 2019-يىلى 11-ئايدا يەرشەرى ئاساسى قۇرۇلۇش سېستىمىسىنى پەيدا قىلىدۇ.

 

ياۋرو بىرلىكىنىڭ يېمىرىلىشى

جوڭگو ۋە ئامېركىنىڭ ئىقتىسادى ئۇرۇشىنىڭ تەسىرىدە يەرشارى ئىقتىسادىنىڭ ئېشىشى 2018-يىلى 3.7% تىن 2019-يىلى 2.6%كە چۈشۈپ قالىدۇ.خەلقئارا پۇل مۇئامىلە فوندىنىڭ مۆلچەرلىشىچە 2020-يىلى يانۋارنىڭ ئاخىرىغىچە دۇنيانىڭ ئىقتىسادى 1.2%تىن ئاشمايدۇ. ئامېركىنىڭ0.8%، ياۋروپانىڭ مىنۇس 1% بولىدۇ. ئىتالىيە ج د پ قىممىتى 3% كە چۈشۈپ، ئىشسىزلىق نىسبىتى 13.7%كە ئۆسۈپ كېتىدۇ. ئىسپانىيەنىڭ ج د پ قىممىتى 1.2%، فىرانسىيەنىڭ 0.4%كە چۈشىدۇ.ياۋروپا ئىتىپاقىنىڭ 2020-يىلى ئىشسىزلىق نىسبىتى 11.4% كە، 2021-يىلى 13.2% كە چۈشۈپ قالىدۇ. 2020-يىلى ئەتىيازغىچە گېرمانىيەنىڭ ئىسپانىيەگە بەرگەر قەرزى 4.7 نۇقتىغا، ئىتالىيەگە بەرگەن قەرزى 7.1 نۇقتىغا يېتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن 2020-يىلى فېۋرالدا پۇل مۇئامىلە دۇنياسىدا ھەممە نەرسە بىراقلا پارتلايدۇ. 2020-يىلى 10-فېۋرالدا ياۋرو ئىتىپاقىدىكى ئەزا دۆلەتلەر سودا ئالاقىنى كونتىرول قىلىش ئۈچۈن بۇيرۇق چۈشىرىدۇ. 14-فېۋرال ئىتالىيە قەرز تۆلەشتىن پۈتۈنلەي توختاپ قالىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال گېرمانىيە، لۇكسىمبۇرگ، گوللاندىيە، ئاۋستىرىيە قاتارلىق دۆلەتلەردىن باشقا ھەممە دۆلەتلەردە كەينى كەينىدىن يۈز بېرىدۇ. بىر ياۋرونىڭ قىممىنى 0.92 دوللارغا تەڭ بولۇپ قالىدۇ. شۇنىڭ بىلەن 2020-يىلى مارتتا سىياسى بوھران يۈز بېرىدۇ. ياۋروپا ئىتىپاقىدىكى يۇقارقى تۆت دۆلەت بىرلىشىپ ياۋرو مارك پۇل بىرلىكىنى قۇرۇپ چىقىدۇ. بىر ياۋرو ماركنىڭ قىممىتى 1.3 دوللارغا تەڭ بولىدۇ. قالغان 15 دۆلەت ياۋروپا ئىتىپاقىدا قېلىپ 0.7دوللارغا تەڭ ياۋرو بىرلىكىنى پەيدا قىلىدۇ. 2018-يىلىدىن 2021-يىلغىچە خەلقئارالىق سودىنىڭ قىممىتى 27% چۈشۈپ كېتىدۇ.

 

جوڭگو ۋە ئامېركا ئوتتۇرسىدىكى زىدىيەتنىڭ بىرىنجى خىل يۈز بېرىش شەكلى

ئامېركا ۋە ئۇنىڭ ئىتىپاقداشلىرى 2018-يىلى ۋە 2020-يىلى  ئىران يادرو كېلىشىمى ۋە ئىران ئىقتىسادىغا زەربە بېرىلگەندىن كېيىن، دونالد تىرامپ 2020-يىلى نويابىردا قايتىدىن پىرىزدىنلىققا سايلىنىدۇ. جوڭگونىڭ ئىقتىسادى ئېشىش سۈرئىتى 2018-يىلى 6.5% تىن 2020-يىلى 4.2% كە، 2021-يىلى 3.8%كە، 2022-يىلى 1.7%كە چۈشۈپ قالىدۇ. بۇ سەۋەبلىك جوڭگودىكى ئىشسىزلارنىڭ سانى ئاشىدۇ. خەلقئارا سودىنىڭ ئۆرۈلۈشى بىلەن ئاسىيا بازىرى ۋەيران بولىدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن جوڭگودا دەرىجىدىن تاشقىرى مىللەتچىلىك ھەركىتى باش كۆتۈرىدۇ. شى جىنپىڭ 2020-يىلى ۋە 2021-يىلنىڭ بېشىدا تەيۋەن بوغۇزىدا كۆپ قېتىم تەيۋەنگە قارىتا مانىۋېر ئۆتكۈزىدۇ. 2021-يىلى ئاپرىلدا شى جىنپىڭ بىۋاستە چوڭ كۆلەملىك مانىۋېرغا قاتنىشىدۇ. بۇ مانىۋېرنىڭ چوڭلىقى 2018-يىلدىكى مانىۋېردىن ئىككى يېرىم ھەسسە چوڭ بولىدۇ. بۇ تەيۋەنگە ھۇجۇم قىلىشنىڭ ئالدىن شەپىسىنى بىلدۈرىدۇ. ئامېركىنىڭ ئاگاھلاندۇرۇشىغا قارشى تەيۋەن بوغۇزىدىكى مانىۋېرنىڭ كۈچلۈكلىكى 2021-يىلى ئىيۇنغىچە داۋاملىشىدۇ. قارىماققا 2021-يىلى ياز ۋە كۈزدە بۇ توقۇنۇشنىڭ دەرىجىسى تۆۋەنلىگەندەك كۆرىنىدۇ، ئەمما 2022-يىلى ئەتىيازدا جوڭگو تېرىتورىيەسىگە ھۇجۇم  پەيدا بولىدۇ ۋە ئىچكى قالايمىقانچىلىق كۆپىيىدۇ. دۇنيانىڭ ج د پ سى 2021-يىلى 0.1%كە ، 2022-يىلى 0.9% كە چۈشۈپ قالىدۇ. خەلقئارا سودىنىڭ ۋەيران بولىشى كومىنىستىك پارتىيە ئىچىدە شى جىنپىڭغا ئېغىر بېسىم پەيدا قىلىدۇ. جوڭگو ئىچىدە شى جىنپىڭ ئىدىيەسىنى ماختاپ ئۇچۇرۇش تېخىمۇ ئەۋجگە چىقىدۇ. شى جىنپىڭ كومىنىستىك پارتىيە ئىچىدە ھوقۇقنى قايتىدىن كونتىرول قىلماقچى بولىدۇ.  شۇنىڭ بىلەن 2022-يىلى 25-سىنتەبىر جوڭگونىڭ 800 كۈرەشچى ئايروپىلانى تەيۋەنگە ھۇجۇم قىلىدۇ. بۇ ھۇجۇمدا جوڭگو تەرەپتىن 300دىن ئارتۇق، تەيۋەن تەرەپتىن 260 ئەتراپىدا كۈرەشچى ئايروپىلان پاچاقلىنىپ تاشلىنىدۇ. جوڭگونىڭ تۇنجى قۇرۇقلۇق ئارمىيە قوشۇنى 26-سىنتەبىر چۈشكە يېقىن تەيۋەن ئارىلىغا چىقىدۇ. قۇرۇقلۇقتىكى جەڭ تېخىمۇ كەسكىن بولىدۇ. بۇ ۋاقىتقىچە ئامېركىنىڭ ئوكىناۋا ۋە شىمالى فىلىپىندىكى دېڭىز ئارمىيەسى تېخى ھەركەتكە ئۆتمەيدۇ.   2022-يىلى 27-سىنتەبىر ئۇرۇش مالىمانچىلىقى يۇقۇرى پەللىگە چىقىدۇ. چۈشتىن كېيىن سائەت 10دا شىياڭگاڭدىن تاپشۇرۇپ ئالغان ئۇچۇرغا ئاساسەن ئەنگىلىيە ب ب س ئامېركىنىڭ دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ يادرو بومبىسىنى قويۇپ بەرگەنلىكىنى ۋە يادرو بومبىلىرىنىڭ بېيجىڭ ۋە گۇاڭجوۋدا كەچ سائەت 9:20دە پارتلىغانلىقىنى خەۋەر قىلىدۇ.شۇنىڭ بىلەن پۈتۈن دۇنيا بۇ خەۋەردىن قورقۇنۇشقا چۆكىدۇ. بۇ خەۋەر بەش بۇرجەكلىك بىنا تەرىپىدىن 21 مىنۇتتىن كېيىن جەزىملەشتۈرىلىدۇ. ياپونىيە ۋە ئامېركىغا جوڭگودىن قارشى يادرو بومبىسى ئېتىلمايدۇ. ئەمما تەيۋەندىكى قۇرۇقلۇق جېڭى 28-سىنتەبىرگىچە داۋاملىشىدۇ. جوڭگو ھۆكۈمىتى يەنىلا جوڭگونى كونتىرول قىلىۋاتقاندەك كۆرىنىدۇ، بارلىق ھەربىيلەر ھەركەتكە ئۆتىدۇ. ئەمما 29-سىنتەبىر 17 مىليون ئادەمنىڭ بېيجىڭ ۋە گۇاڭجۇدا ھاياتىدىن ئايرىلغانلىقى خەۋەر قىلىنغاندىن كېيىن جوڭگو ئىچىدە ھەرقايسى چوڭ شەھەرلەردە نامايىشلار ئارقا ئارقىدىن باش كۆتۈرىدۇ. بۇنىڭ ئەكسىچە يەنە يۈز مىڭلىغان مىللەتچىلەر ياپونىيە ۋە كالىفورنىيەنى تۈزلىۋېتىشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئوخشاشلا يەنە نەچچە يۈزمىڭ ئادەم جوڭگودا كومىنىستىك پارتىيە رەھبەرلىكىنى ئەمدى ئاخىرلاشتۇرۇشنى تەلەپ قىلىدۇ.  27-سىنتەبىردىكى ئامېركىنىڭ ھۇجۇمى جەريانىدا ئامېركىنىڭ ئىتىپاقداشلىرى بولغان فىرانسىيە، بېرىتانىيە، ياپونىيە، ئاۋستىرالىيە قاتارلىق دۆلەتلەر جوڭگو چىگراسى ئىچىگە 150 مېل(تەخمىنەن 241 كىلومېتىر) ئىچكىرلەپ كىرىدۇ. جوڭگو ئامېركا ۋە ياپونىيەگە يادرو بومبىسى ئېتىپ قايتۇرما ھۇجۇمغا ئۆتەلمەيدۇ، چۈنكى قايتۇرما ھۇجۇمنىڭ ئاقىۋىتى تېخىمۇ ئېغىر بولاتتى. 2022-يىلى ئۆكتەبىرگىچە جوڭگو ھەربى تەرەپ نامايىشقا چىققانلاردىن 30000 ئادەمنى ئۆلتۈرۈپ بولىدۇ. 14-ئۆكتەبىر 80 مىليون ئادەم “مودىرنىست دېموكراتچىلار” دېگەن تەشكىلاتنىڭ تەشكىللىشىدە نامايىش قىلىدۇ.    26-ئۆكتەبىر دىموكراتچىلار ھوقۇقنى قولغا ئالىدۇ. شى جىنپىڭ  بۇ ۋاقىتتا ئۆزىنى ئۆلتۈرۋالىدۇ ياكى باشقىلار تەرىپىدىن قەستلەپ ئۆلتۈرىلىدۇ.  2022-يىلى دىكابىر ۋە 2023-يىلى يانۋاردا مانىلا سۆھبىتى ئۆتكۈزۈلۈپ جوڭگو سىياسى تەرتىپى يېڭىلىنىدۇ. ئامېركا قوشما شىتاتلىرى ۋە خەلقئارالىق تەشكىلاتلار شاڭخەينىڭ جوڭگونىڭ يېڭى پايتەختى بولغانلىقىنى ئېتراپ قىلىدۇ. جەنۇبى دېڭىز چىگراسى قايتىدىن سىزىپ چىقىلىدۇ. ھىندىستان، نېپال، پاكىستان بۇ كېلىشمگە قوشۇلىدۇ. ھىندىستان ۋە پاكىستان يادرو قورالىدىن ۋاز كېچىدۇ. جوڭگو بولسا 120 يادرو ئوق بېشى بىلەن چەكلىنىدۇ.

 

يەنە بىر خىل سىنارىست

ئامېركىنىڭ 2022-يىلى 27-سىنتەبىردىكى جوڭگوغا قىلغان يادرو ھۇجۇمىدىن كېيىن، جوڭگوغا قارىتا ئېلىپ بارغان بۇ خىل رەھىمسىز سىياسىتى تۈپەيلىدىن ئامېركا ئىچىدە ئىستىراتىگىيەلىك بۆلىنىش كېلىپ چىقىدۇ.  جوڭگو ياپونىيەنىڭ چوڭ شەھەرلىرى، كالىفورنىيە، ۋاشىنگىتون شىتاتلىرى قاتارلىقلارغا قايتۇرما ھۇجۇم قىلىشقا قارار چىقىرىدۇ. لوس ئانجىلىس، سان دىئاگو، سىياتىللار يادرو ھۇجۇمىدا تۈزلىنىپ كېتىدۇ. جوڭگونىڭ يادرو ھۇجۇمىدا ئامېركىدا 52 مىليون ئادەم ھاياتىدىن ئايرىلىدۇ. ئامېركىنىڭ ھۇجۇمىدا جوڭگودا 451 مىليون ئادەم ھاياتىدىن ئايرىلىدۇ. روسىيە ئىككى تەرەپنىڭ ئۇرۇش توختىتىشىنى تەلەپ قىلىدۇ. ياۋروپا ئامېركىنىڭ بۇيرىقى بىلەن ئىسرائىلىيە بىلەن بىرلىكتە ئىرانغا يادرو بومبىسى ئاتىدۇ. ئىراندا 11 مىليون ئادەم ئۆلىدۇ. ئىسرائىلىيە لىۋان ۋە سۈرىيەگە ھۇجۇم قىلىۋاتقان مەزگىلدە تۈركىيە پىرىزدىنتى ئەردوئەن نامەلۇم سەۋەب تۈپەيلى قەستلەپ ئۆلتۈرىلىدۇ. لىۋانلىق ھېزبۇللانىڭ قايتۇرما ھۇجۇمىدا ئىسرائىلىيە تەرەپتىن 70000 ئەر ۋە 310000 پۇخرا جېنىدىن ئايرىلىدۇ. روسىيە پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ بالتىق دۆلەتلىرى ۋە ئۇكرائىنادا ھەربى كونتىرولنى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ. بىلروسىيە بولسا روسىيە بىلەن بىرلىشىپ كېتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن روسىيە ئارمىيەسى پولشانىڭ چىگرىسىگىچە كېلىدۇ. يۈز مىڭلىغان پولشالىقلار بۇنىڭدىن قورقۇپ يۈك تاقلىرىنى كۆتۈرۈپ ۋارشاۋادىن ئايرىلىدۇ. تىرامپ تىۋىتىردا “ئەگەر پۇتىن ئودىر نېيسى سىزىقىغا يېقىنلاپ كېلىدىكەن ئۇنداقتا يېڭى دۇنيا ئۇرۇشى قوزغىلىدۇ” دەپ روسىيەنى ئاگاھلاندۇرىدۇ. ئامېركا پولشادىن ۋاز كېچىدۇ. تەخمىنەن 3.5 مىليون پولشالىق گېرمانىيە ۋە فىرانسىيەگە قاچىدۇ. پۈتۈن ياۋروپانىڭ بارلىق سانلىق ئۇچۇرلىرى ئامېركىنىڭ قولىدا بولىدۇ. 2022-يىلىنىڭ ئاپرىلغىچە شىمالى ياۋروپادا رادىكال ئىسلامىستلارنىڭ سانى 760000غا يېتىدۇ. ياروپا ئىچكى ئۇرۇش ھالىتىگە كىرىدۇ. ياۋروپادا370000 ئادەم ئەسەبىيلىككە قارشى قايتا تەربىيەلەپ ئۆزگەرتىش لاگىرلىرىغا سولىنىدۇ. 2022-يىلى ئۆتەبىردە گېرمانىيە ياۋروپا خەلقىنىڭ بىرىنجى نۇمۇرلۇق دۈشمىنىگە ئايلىنىدۇ.

 

قىسقىسى ئۈچىنچى دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ يۈز بېرىشنىڭ ئالدىنى ئالالامدۇق يوق، بۇنىڭ جاۋابى 2022-يىلى 27-سىنتەبىر چىقىدۇ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.